Gdy słucha się „A Whiter Shade of Pale”, łatwo zapamiętać przede wszystkim charakterystyczny głos i organy, ale za tym brzmieniem stał znacznie szerszy zespół twórców. Poniżej porządkuję członków Procol Harum, role poszczególnych muzyków, najważniejsze zmiany składu oraz wyjaśniam, dlaczego określenie „oryginalny skład” bywa w przypadku tej grupy mylące.
Najważniejsze fakty o muzykach Procol Harum
- Gary Brooker był wokalistą, pianistą i jedynym stałym członkiem zespołu przez całą jego karierę.
- Keith Reid współtworzył grupę i pisał teksty, choć nie występował na scenie jako instrumentalista.
- Klasyczne brzmienie nagrań z lat 1967-1969 tworzyli także Matthew Fisher, Robin Trower, David Knights i B.J. Wilson.
- Skład zmieniał się wielokrotnie, szczególnie na początku lat 70. Najważniejszymi następcami byli Chris Copping, Alan Cartwright i Mick Grabham.
- Ostatni skład koncertowy tworzyli Geoff Whitehorn, Matt Pegg, Josh Phillips i Geoff Dunn razem z Garym Brookerem.
- W 2026 roku Procol Harum nie ma regularnie działającego oficjalnego składu koncertowego.
Kim byli najważniejsi członkowie Procol Harum
Najprościej zacząć od rozróżnienia między twórcami zespołu a muzykami, którzy nagrywali i koncertowali pod jego nazwą. Procol Harum powstało w 1967 roku wokół Gary’ego Brookera i Keitha Reida, ale do stworzenia pełnego rockowego składu potrzebni byli również gitarzysta, basista, organista i perkusista.
| Osoba | Rola | Znaczenie dla zespołu |
|---|---|---|
| Gary Brooker | Wokal, fortepian | Główny głos, pianista i kompozytor. Jego ekspresja stała się znakiem rozpoznawczym grupy. |
| Keith Reid | Teksty | Autor enigmatycznych, poetyckich tekstów, między innymi do „A Whiter Shade of Pale”. |
| Matthew Fisher | Organy Hammonda | Wprowadził do muzyki zespołu barokowy rozmach i jedno z najbardziej rozpoznawalnych brzmień organowych rocka. |
| Robin Trower | Gitara | Nadał grupie bluesową siłę i charakterystyczne, intensywne brzmienie gitarowe. |
| David Knights | Gitara basowa | Basista pierwszego okresu działalności, obecny na najwcześniejszych nagraniach. |
| B.J. Wilson | Perkusja | Jeden z najważniejszych perkusistów w historii grupy, znany z efektownej i bardzo muzykalnej gry. |
W mojej ocenie nie da się wskazać jednego „lidera brzmienia” poza Brookerem i Reidem. O sile Procol Harum decydowało napięcie między fortepianem, organami Hammonda, bluesową gitarą i literackim tekstem. To właśnie dlatego zespół nie był zwykłą grupą rockową, nawet gdy korzystał z klasycznego pięcioosobowego ustawienia.
Klasyczny skład, który zdefiniował brzmienie grupy
Gary Brooker i Keith Reid
Brooker odpowiadał za wokal, fortepian oraz dużą część muzycznej tożsamości zespołu. Jego głos nie był typowym rockowym krzykiem. Miał w sobie soulową głębię, melancholię i teatralną powściągliwość, co świetnie pasowało do rozbudowanych kompozycji.
Reid pełnił nietypową funkcję. Nie grał na instrumencie i nie występował z zespołem, ale pisał teksty do muzyki Brookera. W praktyce był więc pełnoprawnym współtwórcą repertuaru, a nie jedynie osobą współpracującą z grupą z zewnątrz.
Matthew Fisher i Robin Trower
Matthew Fisher odpowiadał za organy Hammonda. Jego partie szczególnie mocno słychać w „A Whiter Shade of Pale”, ale jego znaczenie wykraczało poza słynne intro. Fisher potrafił połączyć styl inspirowany muzyką klasyczną z bluesem i rockiem, dzięki czemu organy nie były tylko tłem, lecz często prowadziły cały utwór.
Robin Trower wniósł do Procol Harum mocny, nasycony ton gitary. Jego późniejsza kariera solowa sprawiła, że bywa kojarzony głównie z własnymi płytami, jednak udział w pierwszych albumach zespołu był dla rozwoju jego stylu bardzo ważny.
Przeczytaj również: Kto jest wokalistą Deep Purple? Ian Gillan i inni frontmani
David Knights i B.J. Wilson
David Knights grał na basie w pierwszym okresie działalności. Jego partie są podporządkowane kompozycjom, ale zapewniają im stabilny fundament, szczególnie na albumach „Procol Harum”, „Shine on Brightly” i „A Salty Dog”.
B.J. Wilson zastąpił Bobby’ego Harrisona i szybko stał się jednym z najbardziej charakterystycznych muzyków zespołu. Jego perkusja była dynamiczna, pełna przejść i nieoczywistych akcentów. Dla mnie to właśnie Wilson sprawia, że wiele klasycznych nagrań Procol Harum brzmi dziś żywiej niż typowe produkcje rockowe z końca lat 60.
Jak zmieniał się skład Procol Harum
Historia grupy nie jest historią jednego niezmiennego zespołu. Brooker i Reid pozostawali centrum projektu, lecz muzycy instrumentalni zmieniali się na tyle często, że poszczególne albumy mają wyraźnie różne odcienie.
| Okres | Najważniejsi muzycy | Co zmieniło się w brzmieniu |
|---|---|---|
| 1967 | Brooker, Reid, Fisher, Knights, Royer, Harrison | Początki zespołu. Pierwszy singiel wykorzystał także sesyjnego perkusistę Billa Eydena. |
| 1967-1969 | Brooker, Reid, Fisher, Knights, Trower, B.J. Wilson | Najczęściej określany jako klasyczny skład. Powstały trzy pierwsze albumy. |
| 1970-1971 | Brooker, Reid, Copping, Trower, B.J. Wilson | Chris Copping przejął partie basu i organów, co uprościło układ instrumentalny. |
| 1972-1976 | Brooker, Reid, Copping, Cartwright, Grabham, B.J. Wilson | Alan Cartwright objął bas, a Mick Grabham zastąpił kolejnych gitarzystów. |
| 1976-1977 | Brooker, Reid, Copping, Pete Solley, Grabham, B.J. Wilson | Syntezatory i nowe instrumenty klawiszowe poszerzyły paletę dźwięków przed rozpadem grupy. |
| 1991-2022 | Brooker, Whitehorn, Pegg, Phillips, Dunn | Nowoczesny skład koncertowy, bardziej zwarty i nastawiony na wykonywanie całego dorobku zespołu. |
Wśród muzyków drugiego planu szczególne miejsce zajmują Chris Copping, Alan Cartwright i Mick Grabham. Copping był wyjątkiem, bo obsługiwał zarówno bas, jak i organy. Cartwright ustabilizował sekcję rytmiczną w okresie dużych zmian, a Grabham nadał późniejszym albumom bardziej rockowy, gitarowy charakter.
Oryginalny skład nie zawsze oznacza to samo
To najczęstsze źródło nieporozumień. Określenie „oryginalni członkowie” może oznaczać muzyków założycielskich, skład pierwszego singla albo grupę, która nagrała debiutancki album. W przypadku Procol Harum są to trzy różne zestawy nazwisk.
- Założyciele to przede wszystkim Gary Brooker i Keith Reid.
- W pierwszym składzie instrumentalnym znaleźli się Ray Royer, Matthew Fisher, David Knights i Bobby Harrison.
- Przy nagraniu debiutanckiego singla na perkusji zagrał sesyjny Bill Eyden.
- Najbardziej znany skład z pierwszych albumów tworzyli Robin Trower i B.J. Wilson zamiast Royera i Harrisona.
Dlatego przy „A Whiter Shade of Pale” trzeba rozdzielić autorstwo, nagranie i późniejsze koncerty. Brooker i Reid napisali utwór, Fisher stworzył pamiętną partię organów, a konkretna wersja nagrania powstała z udziałem muzyków sesyjnych i członków ówczesnego zespołu.
Nie należy też mylić muzyków grupy z orkiestrami i zaproszonymi wykonawcami. Procol Harum często korzystało z rozbudowanych aranżacji symfonicznych, ale obecność orkiestry na albumie lub koncercie nie oznacza, że jej muzycy byli członkami zespołu.
Które albumy najlepiej pokazują poszczególne składy
Jeżeli chcę zrozumieć, jak zmiany personalne wpływały na muzykę, nie zaczynam od biografii, tylko od kilku konkretnych płyt. Każda pokazuje inny etap rozwoju grupy.
| Album | Najważniejszy skład | Dlaczego warto go znać |
|---|---|---|
| „Procol Harum” | Brooker, Reid, Fisher, Trower, Knights, B.J. Wilson | Najpełniejszy obraz klasycznego brzmienia zespołu i punkt wyjścia do jego dyskografii. |
| „Shine on Brightly” | Klasyczny skład z Fisherem i Trowerem | Więcej eksperymentów, rozbudowanych form i kontrastu między rockiem a muzyką klasyczną. |
| „A Salty Dog” | Brooker, Reid, Fisher, Trower, Knights, B.J. Wilson | Jedna z najbardziej spójnych płyt grupy, z mocniejszym klimatem i wyrazistą sekcją rytmiczną. |
| „Home” | Brooker, Reid, Copping, Trower, B.J. Wilson | Pokazuje, jak zespół poradził sobie po odejściu Fishera i Knightsa. |
| „Grand Hotel” | Brooker, Reid, Copping, Cartwright, Grabham, B.J. Wilson | Dobry przykład późniejszego, bardziej rozbudowanego i koncertowego oblicza zespołu. |
| „The Well’s on Fire” | Brooker, Whitehorn, Pegg, Phillips, Dunn | Przypomina, że po reaktywacji grupa nie była tylko zespołem odtwarzającym dawną sławę. |
Najlepszą ścieżką dla początkującego słuchacza będzie kolejność „Procol Harum” - „A Salty Dog” - „Home” - „The Well’s on Fire”. Taki zestaw pokazuje zarówno klasyczny skład, jak i późniejszą, dojrzałą wersję zespołu.
Czy Procol Harum ma obecnie aktywny skład
W 2026 roku odpowiedź brzmi nie, jeśli mówimy o oficjalnie działającym zespole. Gary Brooker, wokalista, pianista i centralna postać grupy, zmarł 19 lutego 2022 roku. Zaplanowane koncerty zostały odwołane, a po jego śmierci nie powstał nowy oficjalny skład kontynuujący działalność pod tą nazwą.
Ostatni skład koncertowy tworzyli Geoff Whitehorn na gitarze, Matt Pegg na basie, Josh Phillips na instrumentach klawiszowych i Geoff Dunn na perkusji. Byli to doświadczeni muzycy, ale ich obecność nie oznacza, że Procol Harum działa dziś tak samo jak za życia Brookera.
Dodatkowe zamieszanie wywołują zespoły wykonujące repertuar Procol Harum. Mogą w nich występować byli członkowie lub muzycy związani z grupą, jednak projekt hołdu nie jest automatycznie oficjalnym Procol Harum. Keith Reid, drugi współtwórca najważniejszych tekstów, zmarł 23 marca 2023 roku, co jeszcze wyraźniej zamknęło klasyczny rozdział historii zespołu.
Od których nazwisk zacząć poznawanie zespołu
Jeśli interesują mnie najważniejsze osoby stojące za muzyką Procol Harum, zaczynam od czterech nazwisk: Brooker, Reid, Fisher i Trower. Pierwszy odpowiadał za głos i fortepian, drugi za teksty, trzeci za organy, a czwarty za gitarowy pazur. Bez któregoś z tych elementów zespół brzmiałby zupełnie inaczej.
Nie pomijałbym jednak B.J. Wilsona. Jego perkusja często pozostaje w cieniu słynnych organów, a przecież to ona nadaje wielu nagraniom nerw, ruch i przestrzeń. Właśnie takie szczegóły pokazują, że historia członków Procol Harum nie jest tylko listą nazwisk, lecz opowieścią o tym, jak konkretni muzycy zbudowali jeden z najbardziej rozpoznawalnych dźwięków brytyjskiego rocka.
